23 Ekim 2014 Perşembe

Arkamızda Çöp Bırakmadığımız Bir Dünya Mümkün mü?

İsveç'te atıkların yalnızca %1'i çöplüklere gidiyor. Peki böyle bir dünya mümkünse daha ne bekliyoruz? 

İsveç'in geri dönüşüm konusunda dünyanın en başarılı ülkesi olduğu artık çoğu kişi tarafından bilinen bir konu. 2013 verilerine göre ülkede bir süredir evlerden çıkan çöplerin yalnızca %1'i çöplüklere gidiyor - yani bu atıkların %99'u madde veya enerji olarak tekrar değerlendiriliyor.

Nasıl mı? Yakarak. İsveç her yıl yakıt olarak kullandığı atıklardan 1,1 milyon metreküp petrolden sağlayacağı kadar enerji sağlıyor. Bu da yılda 2,2 milyon ton daha az karbondioksit salımı anlamına geliyor (yani yılda yaklaşık 680 bin benzinli aracın saldığı karbondioksit kadar). Üstelik çöplüklerde birikmeyen çöplerden atmosfere salınmayan metan gazı da cabası. Aslına bakarsanız sistem o kadar başarılı ki İsveç, çöp yakma tesislerinde yakmak için Avrupa'daki diğer ülkelerden çöp alıyor ve onların çöplerini de temizlemiş oluyor. Etkileyici, değil mi?

Akıllara tek bir soru geliyor: Bu kadar mükemmel bir sistem mümkünse neden herkes bu sistemi uygulamıyor?Bunun temel nedeni, bu sistemi kurmak için gerekli altyapı yatırımlarının yüksek maliyeti. Çöp yakma işleminin sonucunda enerjinin yanı sıra hatrı sayılır miktarda bir ısı da üretiliyor ve sistemin kârlı olması için, bu ısının değerlendirilebileceği güçlü bir ısı piyasası olması gerekiyor. Yani diğer bir deyişle, İsveç kadar ısı ihtiyacı olmayan bir ülke için çöp yakarak ısı elde etmek, İsveç'te olduğu kadar kârlı bir endüstri olmayacak.

Fakat moral bozmaya gerek yok. İsveç Atık Yönetimi İletişim Direktörü Anna-Carin Gripwall bu sistemin bölgesel soğutma veya sanayi amaçlı buhar üretimi için de kullanılabileceğini söylüyor. Uygulama yaygınlaştıkça masraflar konusunda daha net bir fikir elde edilebilir.

Sistemin işlemesi için gerekli bir diğer unsursa geri dönüşüme ve enerji tasaraffuna gönül vermiş bilinçli bir toplum. Hane halkı, üreticiler, yerel ve merkezi yönetimler gibi tüm aktörlerin atık ayrıştırmaktan tedarik zincirinin detaylı planlanmasına kadar üzerine düşen görevleri yerine getirmesi gerekiyor.

Dikkatlice planlanan bu süreç sonucunda atıklar ve çöpler değerli bir yakıta dönüşüyor: kağıt, plastik, cam, metal gibi maddeler geri dönüştürülebildiği için ateşe atılmıyor. Pil, zehirli atık içeren maddeler ve elektronik aletler de çöp yakma tesislerine gönderilmiyor. İsveç'te yakılan çöplerin yarısı elmanızın çöpü gibi evsel atıklardan, geri kalanı ise sanayi ve diğer ticari etkinlikler sonucu ortaya çıkan atıklardan oluşuyor.

Bu sistem o kadar mükemmel işliyor ki Avrupa'daki diğer bazı ülkeler çöplerini yakması için İsveç'e gönderiyor. Peki çöpü gemilere yükleyip İsveç'te yakmak, bu işlemin karbon ayakizi düşünüldüğünde mantıklı mı? Gripwall'a göre evet. "İsveç'e Çin'den bile çöp taşısak ve yaksak ekolojik olarak kârlı bir işlem oluyor," diyor. "Fakat ekonomik olarak pek kârlı değil."

İsveç diğer ülkelerin çöpünü yakmakla kalmıyor, nasıl çöp yakacaklarını da öğretiyor. Bilgisini ve deneyimini isteyenle paylaşmaktan kaçınmayan İsveç Atık Yönetimi yılda onlarca seminer veriyor.

Kaynak / Onur Uygun. / Fotoğraf: Pedro Miguel Sousa

Fotoğrafçılık

Müzik

Sanat